"Donatio domus in Staregrod a bonae memoriae Boguslao duce Cassubiae ac Boguslao filio eius facta confrimatur” – tak napisôł Òjc Swiãti Grégòr IX w dokumeńce, w jaczim zeswiôdczôł nadanié - bez kaszëbsczëch panôwników (Bògusłôwów I i II) Zôpadnigò Pòmòrzégò - dobrów joannitóm ze Stargardu. A bëło to 19 strëmiannika 1238 rokù. W nen ôrt pierszi rôz zjôwiło sã miono Kaszëbë na kôrtach historëji. W 2003 rokù nen dzéń, kaszëbsczi dzejôrze ùznelë za swiãto, a w pòstãpnym delë jemù miono – Dzéń Jednotë Kaszëbów. Wedle jich ùdbe, to swiãto mô bëc znanką parłãczącą wszetczëch Kaszëbów, jaczich – nié le na pierszé wezdrzenié – mòże wiele jinaczëc (mòże to chòcbë bëc jinosc nôrodny juwernotë, pòliticznégò pòzdrzatkù czë wiarë).

Nen dzéń pòdsztrëchiwô dôwné dzeje Kaszëbów. Jednakò przënôlégô tuwò nadczidnąc, że je to le zmiónka, a historëjô Kaszëbów zaczënô sã cziles wieków rechli. Nen dzéń przëbôcziwô téż nama – jak to spiéwómë w najim nôrodnym himnie – dze mô „zôczątk rodnô naj rózga”. 19 strëmiannika mëslimë ò najich òjcach ë starkach, ò jejich dokôzach ë òstowiznie, jednakò téż wëbiegiwómë mëslama w przińdnotã, bë wiedno jisc w przódk z Kaszëbizną.

W nym roku Kaszëbi bãdą swiãtowac 19 stremiannika ju trzecy rôz. W 2004 rokù na manifestacëjã na Dłudżim Rënkù w Gduńskù przëszło czilenôsce lëdzy, łoni ju kòl 150 (nôwicy bëło młodëch, co baro ceszy), a swiãtowanié sparłãczono z wësłëchanim w òlëwsczi katédrze religijnégò dokôzu - Pierszi Kaszëbsczi Pasjë. Kaszëbi, razã z Irlandama (jaczi prawie òbchôdelë dzéń sw. Patrika), przeszlë Dłëgą ë Dłudżim Rënkã. Dzisô przënôlégô miec nôdzejã, że 19 strëmiannika 2006 rokù w Gduńskù (na Dłudżim Rënku, kòl Krësztofa), zéńdze sã jesz wicy Kaszëbów, a kòżdy z nich mdze miôł stanicã z Grifã.

Latos swiãto 19 strëmiannika je wpisóné nié le w kalãdôrz jimprezów Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô (juwerno jak w łońsczim rokù), ale téż je elemeńtã swiãtowaniô Kaszëbszczégò Rokù.

D. Szëmikòwszi

zôczątk