Pioter Cëskòwsczi

"Dëgùs, dëgùs – pò dwa jaja, nie chcã chleba, leno jaja." Taczi, albò téż pòdobné, ale wiedno krótczé spiéwczi, towarzëszëłë tzw. dëgòwnikòm, chtërny chòdzëlë pò kaszëbsczich chëczach e dëgòwalë młodé dzéwczãta. Skrôdalë sã z samégò rena, żebë dostac jesz brutczi w łóżkach. Czãsto jich sprzëmierzeńcã béł tatk dzewùsów, chtëren òdmikôł dwiérze. Białczi a dzéwczãta mòżna dëgòwac blós pò nogach. Knôpi rzôdkò są dëgòwóny, równak czej córczi rëchli wstóną, tej òne mają prawò wëdëgòwac starëszków, chłopów ë bëńlów. W nôdgrodã za bëlné dëgòwanié gòspòdëniô dôwô gòscóm pôrã jôjków, a czasã jaczé dëtczi.

Jedni gôdają, że trzeba dëgòwac, żebë pchlë nie grëzłë. Jini cwierdzą, że ùżiwanié zelonëch gałązków a ùderziwanié nima wzãło swój pòczątk z palmów, chtërnëma żëdowsczi lëdze pòwitalë Pana Jezësa. Dëgòwanié wpliwô téż na pòprawã zdrowiégò. Je to piãkny zwëk, wiele lepszi òd òbléwaniô wòdą a dzéwczãta wcale nie ùcékają przed degòwanim, bò wiedzą, że to zaswiôdczô ò jich pòwòdzenim.

Palmòwô Niedzela

Jastrowi swiąteczny cząd na Kaszëbach nie zaczinô sã wcale òd dëgòwaniô leno òd Palmòwi Niedzelë. Tegò dnia swiãcy sã wierzbòwé gałązczi, na chtërnëch w nim czasu pòwinnë bëc baszczi. Mają òne wedle ludowëch wierzeniów magiczną, czrodzejską ë òchronną mòc, nie przënôszają nieszczescô ë chòrobë, chronią chëczë ë jinszé bùdinczi. Mają przënaszac téż pòmëslnosc ùrodzajë ë chronic zwiérzãta. Dlôte téż palmë wkłôdô sã za swiãté òbrazë wiszące w jizbach, w stodołã ë chléw. Kòżden z familië pòwinien jedną baszkã pòłknąc, bë nie zachòrzec na gôrdło.

Wiôldżi Czwiôrtk

We Wiôldżi Czwiortk wieczór milkną zwònë. Miast nich ùżiwô sã w kòscele klekòtków. Na wieczórny mszë, jakô je pamiątką òstatny wieczerzë, swiãcy sã swiãté òleje.

Wiôldżi Piątk

W tim dniu je nôlepszô pòra na sanié ë sadzenié kwiatów ë drzéwków. W bëtowsczim béł zwëk przënôszaniô z lasa gałązków jałówcowëch ë ùderzanié nima napòtkónëch lëdzy a pòtemù domòwników. Gdze jindze familiô bëła smagónô gałązkama kresbùlë. Òbrządk ten zwóny je bòżé ranë.

Wiôldżi Piątk je nazéwóny przez Kaszëbów „Płaczebògã”. Tegò dnia przestrzégô sã pòstë. Do jedzeniô pòdôwô sã blós sëchi chlébk ë bùlwë, ë to blós rôz na dzéń.

We Wiôldżi Piątk robioné bëłë wiôldżé pòrządczi. Przed wstanim słunka trzeba bëło zamiesc jizbã, a smiecë z ji zamiôtaniô wërzëcëc za płot do sąsôda. Miało to zapewnic czëstosc w chëczi òb całi rok.

Wiôlgô Sobòta

Tegò dnia białczi warzą ë farwùją jôjka. Nôwicy je czerwionëch ë mòdrëch, ale téż zelonëch ë brunëch. Farwòwóné są òne cykòrią, cebùlą, dãbòwą kòrą, òlchą ë brzozą. W sobòtã w kòscołach òdbiwô sã tzw. „swiãcónkã”, to je swiãcenié pòtrawów. W kòszikù mùszi sã nalezc chleb, masło, sztëk miãsa, chrzan ë jôjka.

Òb wieczór na mszë pôli sã a swiãcy nowi òdżiń. Żarzącé sã wągliszczi bierze sã dodom a rozpôlô nima nowi domòwi ògniszcze. Rozrzucô sã je téż wkół dodomù dlô òchronë przed piorunama.

Jastrowô Niedzela

W jastrowi niedzelny pòrénk trzeba bëc na rezurekcjë, a pòtemù mùszi czas spãdzëc z familją. W Jastarni na Élsczim Pòłwëspie je zwëk, że w jastrową noc chòdzy pò wsë bãbnista, a bùdzy mieszkeńców na rezurekcjã.

Żle jidze ò zjestkù, tej na Kaszebach wiedno jadło sã zylc, jaja ë prażnicã, warzoną a wãdzoną szinkã. Z kùchów wëmienic mòże babkã ë drożdżówkã, sernik, makówc a mazurczi. Nie bëło zwëkù dzeleniô sã jôjkã.

Jastrowi Pòniedzôłk

Jakbë nie bëło, je pòdpòrządkòwóny dëgùsowi, ale nié blós. Ten dzeń je dnia wizytów kòl familjë, znajomëch ë sąsôdów. Chłopi gralë w kôrtë, pilë sznaps, a białczi pludrowałë. Młodzëzna chòdzëła na zabawë.

Równak nôwôżniészi tegò dnia, przënômni dlô dzôtków, je zajc. Nalezc gò mòże w ògrodze pòd drzéwiama, w stodołach ë jinszëch zataconëch nórtach. Gôdô sã dzôtkóm: „Widzôł të tegò zajca, òn pewno mùszi miec tu gniôzdô…”. Pòtemù zaczinałë sã pòszukiwaniô.

Dlô Kaszëbów Jastrowi Pòniedzôłk béł dniã tzw. òbzérków ë zrãkòwin. Czasã bëłë téż òrganizowóné wiesela.

Tekst zrëchtowóny na spòdlim ksążczi Longina Malicczégò "Rok obrzędowy na Kaszubach" ë materiałów z jinternetowi starnë http://www.naszekaszuby.pl

zôczątk