Medal Stolema je przëznôwóny przez Karno Sztudérów „Pomorania” òd 1967 rokù. Mòże gò dostac òsoba, òrganizacëjô, jinstitucëjô czë karno, jaczé w òsoblëwi spòsób przëczëniałë sã do rozkòscérziwaniô kùlturë Kaszëb a Pòmòrza.

Latos laùreatama Medalu Stolema òstelë Witosłôwa Frankòwskô, Dusan Vladislav Paždjerski-Pavlović a Donald Tusk. Ùroczëzna wrãcziwaniô Medalów òdbëła sã w stôrogardzczim retuszu we Gduńsku 15 maja 2006 r.

Béł to nadzwëkòwi dzéń, nié blós dlô Karna „Pomorania”, ale gwësno òstónie òn w pamiãcë wszëtczich, dlô chtërnëch wôżné są sprawë pòmòrsczégò regionu a òsoblëwò dlô laùreatów. Nôdgrodnicë nie skriwelë łzów. Medale Stolema bełe òbwińcowanim jich wielelatny robòtë, a téż – jak sã sami przëznôwelë – zjiscenim jich brzątwieniów. Nowi Stolemòwcowie dôlë słowò, że mdą dali robic dlô kaszëbiznë, a że Medal mdze jich jesz barżi do tegò zachãcywôł.

Ùkòronowanim ùroczëznë béł kòncert laùreatczi, Witosłôwë Frankòwsczi, i karna mùzykańtów z Mùzyczny Akademije we Gduńskù.

Jarosław Funk

Witosłôwa Frankòwskô jë niè kwëstiônowônëm aùtoritëtã kaszëbsczèj mùziczi. Wëchòwôny òstałã wë familëjë ò wiôldżëch tradicëjach kaszëbsczëch ë mùzicznëch pòkònôwã pòsobnè szczëblë swòjëj edukacëjë wiedno òpiërając sã ò mùzicznè dokôzë najëgò regionë. Dzisô jë wëkladowczënią Mùzicznèj Akadëmie w Gduńskù, ùznônëm teoretikã kaszëbsczèj mùziczi. Dzãkã ji najô mùzikã jë wôżnëm partã edukacëjë sztudirów Akadëmiè, a nôdë wszëstkò jë bokadnëm zdrojã artisticznèj realizacëjë ùznônëch artistów Pòmòrzègò.

Na pòczãtkù lat 90 –tëch zaczãla cëczël kòcèrtów òpôrtëch ò kòmpòzëcëjr ë tëkste znônëch pisôrzów ë kòmpòzitorów regionë, przëdë wszëszczëm Jóna Trepczikã, ale tèż Alojzëgò Nôdżelã ë Marianã Selinã. Òglowo òdbëlo sã póranôscë kòncërtów wë róznoraczëch partach Kaszëb, dzë wiëlë lëdzy pòznalo robotã mùzicznô nô Kaszëbach robiony na profësjonalny ôrt. Przëczënilã sã tèż do òpracowani ë wëdani pôrã kaszëbsczèch platkót ë spiôwników.

Brzadã Stolëmny robotë je „Mùzikã Kaszëb”, nôbëlnièjszô terëczasnô kompedium, w jaczëm mòżemë przëczëtac ò dokònaniëch dzësãtkôw, czãsto malo znônëch lëdzy, jaczi robiã ë robilë żëci mùzicznë Kaszëb.

Jinszã, stolëmnã jinicjëtewã sã cëkliczniè „Zindzëniô z mùzikã Kaszëb”, chtërnë òdbiwajã sã w Wejrowsczèj Mujëji Pismiëniznë ë Mùziczi kaszëbskò – pòmòrsczèj. Ukazã sã CD – platã ò titlu „Mòrzë”, co jë ùkòroniwaniëm wiôldżi robotë, jakã wklôdã najô laurëatkã wë ùrgasnizowanië wejrowszczëch kòncërtów.

Jisz jëdnëm snôżëm akcëńtã w kariërzë Wastnë Witosławë, bëlë trzë piãknè kòncërtë kòlãdów kaszëbsczëch w Pòznônu, ë dwa wë Wejrowië, sparlãczoniè zë czëtanièm biblië bez znônã aktorkã z Kaszëb, Danutã Stenkã. Në koncërtë bëlë wiôldzëm doznanièm dlô tëcãców przëtomnëch wë wemiènionych gardach.

Nië ma Kaszëb bez mùziczi, ë kaszëbsczèj mùziczi bëz Witosławë Frankòwsczèj.

Adam Hintzka

Duszan Pazdjerski ùrodzëł sã 21 strëmiannika 1967 rokù w Zenice w Bòsnije ë Harcegòwinie. Do Pòlsczi przëjechôł w 1997 rokù. Przóde robił na Ùniwersytece miona Adama Mickiewicza w Pòznaniu, a òd 2000 rokù na Gduńsczim Ùniwersytece w katedrze slawisticzi, dze w 2005 rokù zrobił dochtorat. We Gduńskù Duszan Pazdjerski zaczekawił sã kaszëbsczim jãzëkã a Kaszëbama i ùdbôł so, że weznie sã za rozkòscérzanié ny kùlturë. Tak mia sã narodzóné ùdba internetowégò portalu Rastkò Kaszëbë.

Bibloteka Rastkò je to midzënôrodny projekt digitalizacëji ksążków i pùblikacëjów, chteren òstôł òtemkłi w Belgradze w 1997 rokù. W 2003 rokù Duszan Pazdjerski dôł ùdbã direkcëje Projekta Rastkò zrobieniô nowégò partu projekta - Bibloteczi Rastkò Kaszëbë. Rëchtowania dérowałë rok, ë w 2004 rokù òstôł òtemkłi Projekt Rastkò Kaszëbë Elektronicznô Jinternétowô Bibloteka. Je to ôrt bibloteczi, dze mòżna nalezc dokôzë kaszëbsczi lëteraturë, zdrzódłowé tekstë ë ùczbòwé dowòdzënë na temã Kaszëb, ë téż ksążczi pisóné pò kaszëbskù czë ò Kaszëbach.

Zajimnô jetéż ùdba Okrągłych stołów „Kaszubi w XXI wieku”, jakô wza sã stądka, że Duszan Pazdjerski zdrzôł na Kaszëbów, kaszëbòlogów ë jinszëch lëdzy zajinteresowónëch kaszëbizną, chterny gôdalë ò baro wôżnëch sprawach z kaszëbsczégò swiata przë rozmaiitich leżnotach, a nigdë nie bëło czasu żebë ò tim kôrbic na pùblicznym forum. Òkrągłi stołë mają bëc próbą stworzeniô taczégò forum. Pierszi z cykla pòtkaniów pòd titlã „Język kaszubski – perspektywy rozwoju” odbëło sã 10 lëstopadnika 2005 rokù. Na forum bëłë rëszóné taczi témë jak jãzëkòwô sytuacëjô, przindnota ë mòżlewé rozwiązania tikającé sã jãzëka.

Duszan Pazdjerski wiedno gôdô, że mòc Kaszëbów i Kaszëb je w młodoscë. Ùwôzô, że Młodé lëdze mùszã wespółrobic z doswiadczónyma lëdzama bò wiele razy mają jinszi pòzdrzatk na rozmajitë sprawë. Duszan je ùdbë, że wiele tich rzeczów nie mòże żdac na rozwiązanié. Dlôte wôżné je, że młodé lëdze nadają jima jinszi ritm. Dochtór Dusan Vladislav Paždjerski-Pavlović, dochtór na Gduńsczim Uniwersytece, rozkòscérziwô kaszëbiznã wetrzòd swòjich sztudérów ë to òni, jich entuzjazmã dlô kaszëbsczich sprawów są żëwim ùdokôzanim stolemny robotë nôdgrodnika.

Alicja Skiba

Donald Tusk ùrodzyl sã 22 lżekwiatã 1957 w familii gduńsczich Kaszëbów. Maturã zdôl we Gduńsku, we I òglowòsztôlcący licëje, pò czim zacząl sztudérowac historëjã na Gduńsczim Ùniwersitece.

Jakno sztudirã ùczestniczil w twòrzënim Studérsczëch Kòmitetów Solidarnoscë, co bëlo reakcëją na zabicé bëz bezpiekã w Krakowie Stônislawa Pyjasa. Flot nawiãzôl wëspôlrobotã z Bogdanã Bòrusewiczã i Wòlnyma Związkama Warkòwimã Pòmòrzégò, dze òrganizowël karna samòszôlceniowé ë roznoszënié gazétów ë lëteraturë, co wëchôda pòza cenzurą.

Òb czas zelnikòwègò sztrajkù òrganizowël sztudérsczé karna, a 30 zèlnika zacząl dzejanié dlô dobra nowi òrganizacëje sztudèrsczi. Stôl sã inicjatorã ë pierszim liderã Niezanôléżnégò Zrzeszeniô Pòlsczich Sztudérów. Pôrã miasãców pòzdze òstôl szefã „Solidarnoscë” w Mòrsczi Wëdôwniznie, ë gazétnikã wëdôwónégò przez związk tigòdnika „Samorządnosc”. Bél jednym z nôblëższich wëspólrobòtników i nôczelnégò redaktorã Lecha Bądkowskiego, pisarzã, przôwódcë kaszëbsczi rësznotë, pierszégò rzecznikã „Solidarnoscë”. Ë to Bądkowsczi jakno pierwszi rzekl mlodémù że òn je Kaszëba. Òd ti pòrë kaszëbskô solidnosc stónië sã drogowskôzã pòlitcznégò ë spòlëznowégò dzejaniô najégò ë laùreata. Tusk doch do dzysô rozwijô kaszëbskò-pòmòrską dejã pòliticzną.

Donald Tusk je aktiwnèm nôleżnika Kaszëbskò – Pòmòrsczégò Zrzeszeniô, przez jaczis czas robil w redakcëje „Pomeranie”, dze przëczënil sã midzë inszimã do wëdaniô teczków kaszëbsczégò wësziwkù. Stolemòwc Tusk téż biwôl w naszi Pomorańsczi chëczë, dze, jak sóm gadô „wkòlo checzë krowa gònila jegò ë jegò przińdna bialkã”

Pò òdzwëskanim przez Pòlskã wòlnoscë w 1989 rokù òdrodzëla sã zôs kaszëbskô rësznotã rëdżionalnô, midzë jinszemã za sprawã rëferatë Donaldã Tusekã „Pomorska idea regionalna jako politiczne zadanië” wëgloszonym na II Kaszëbsczëm Kòngrësu we Gduńsku 12 czerwińca 1992 rokù, jaczim òn pòkazëjë mòżlëwé czerëńczi rozwijaniô kaszëbsczi tożsamoscë w òdrodzony Rzeczpòspòliti. Òstatno téż w wiôldżym parcë dzãka jemù Sejm ùchwalël „Ustôw ò nôrodnëch ë ëtnicznëch miészëznach ë ò rëgionalnëm jãzëkù”

Tusk nie je blós pòlitikã, ale tej gazétnikã ë historikã. Wiôlgô pòpòlarnosc dobël jakno autor serie ksążków „ Był sobie Gdańsk” „Gdańsk 1945” ë „Stary Sopot” Wiôldżim wëdawniczëm dobëcym òkazala sã jegò kronika XX stalata we Gduńskù. Wëdôł „Kaszëbsczé Abecadło” ë „Twòj Piérszi Słowôrz”.

Nôbarżi równak wszëtcë pamiãtómë òstatno wëlowną kampaniã, przad prezidentczim welowanim. Stolem Tusk glosno ë òtwôrce przëznôwôl sã do swòji kaszëbiznë, co nie dalo mù gwësno wiãcy glosów. Familëjô Tuska miala doch nã samą tragediã co wiele kaszëbsczich familëjów, a wikszosc Pòlôchów jisz nie zrozmiala, że ò Rzeczpòspòliti mòzno bëlo biôtkòwac sã nié blós w I Armie Pòlsczégò Wòjska.

W plebiscticë „Gdùńsczanin Tësąclatã”, leno trzech, co dzisô żëją je w pierszi dzesątca- noblestowie Lech Wałęsa ë Günter Grass ë tèż nasz stolemówc, Donald Tusk.

Paulina Zalewska

zôczątk