W slédnëch latach czesczi ùczałi rôd zajimają sã kaszëbsczima sprawama. Sygnie le przëbôczëc prôce Petra Lozoviuka1, Miloša Řezníka2, Vladislava Knolla3 ë apartno zôs Petra Kaletë, nôùcznégò robiôrza Masarykova Ústavu Akademie Věd České Republiky.

Dr P. Kaleta zajimô sã midzë jinyma słowiańsczima mniészëznama (òsoblewie łużëcczima Serbama), historëją Pòlsczi ë Ùkrajinë (XIX-XX w.)4.

Czile ju lat dr P. Kaleta je téż badérą zajmów kaszëbsczich. W 2004 r. ùkôzôł sã jego articzël – w ksążce Západoslovanské literatury v českém prostředí ve 20. století. Česko-západoslovanské pomezí. K recepci západoslovanských literatur a k tvorbě vybraných slovanských menšin v českém literárním procesu ve 20. století, red. H. Ulbrechtová-Filipová, (Praha 2004, s. 383-398) - Kašubská problematika v českých časopisech a novinách od počátků do druhé světové války. W nym artiklu ùsôdzca ùkazëje òdniesënë czeskò-kaszëbsczé òd kùńca XVIII w. do 1939 r. Z negò dokôzu mòżemë sã dowiedzec, że kaszëbizną zajimalë sã nôwikszi czesczi ùczałi i dzejôrze, chòcbë Josef Dobrovský, Pavel Josef Šafařík, Jan Evangelista Purkynĕ, Karel Jaromír Erben, Adolf Černý, czë Antonín Frinta. Dzãka jich robòce, Czesze (ë téż całi słowiańsczi swiat – bez cządnik „Slovanský Přehled”, w jaczim mòżna nalezc wiele dokôzów ò kaszëbsczi problematice) mòglë pòznac Kaszëbów ë jich kùlturã (òsoblëwie lëteraturã).

Drëgô prôca dr Kaletë, to je Kaszubi i ich kultura w czechosłowackiej prasie międzywojennej, ukôza sã w ksążce pòd titlã Národnostní otázka v Polsku a Československu v meziválečném období. Sborník z mezinárodní vĕdecké konference 26-27.10.2004 (Praha 2005, s. 62-70). Wiôldżé zajinteresérowanié kaszëbsczima sprawama w midzëwòjnowim czasu wëkazywôł òsoblëwie cządnik „Slovanský Přehled”, a to dzãka A. Frince, chtëren béł na Kaszëbach (w 1911 i 1933 r.). Frinta znôł Aleksandra Majkòwsczégò ë jinëch dzejôrzów kaszëbsczich (pisywelë z nim chòcbë Aleksander Labùda i Jan Trepczik). Jak pòdôwô Petr Kaleta, Frinta kriticzno „odnosił się do faktu, że na polskim Pomorzu po pierwszej wojnie światowej powstał szereg nowych czasopism, ale żadne z nich nie poświęcało nawet najmniejszej uwagi miejscowej ludności” ë miôł nôdzejã, że wiele dobrégò przëniese „Zrzesz Kaszëbskô”, cządnik, jaczi pòdsztrëchiwôł „niezależność języka kaszubskiego i etniczną swoistość Kaszubów”. Òkróm Frintë ò sprawach kaszëbsczich pisôł téż pòéta Josef Müldner (béł dbë, że kaszëbsczi je blëższi czesczémù, jak pòlsczémù), czë slawista Bohumil Vydra.

Dr Petr Kaleta pòpùlarizérowôł téż kaszëbską problematikã w cządnikù „Historický Obzor” (R.2005, č. 5/6, s. 129-135), dze napisôł articzël pòd titlã Kašubové a jejich území. Kašubská problematika v díle Adolfa Černého a jeho kontakty se Stefanem Ramułtem. Adolf Černý (1864-1952) béł ùsôdzcą cządnika „Slovanský Přehled” ë zajimôł sã sprawama łużëcczima. Jednakò jinteresowôł sã téż kaszëbizną – przez czile lat pisywôł ze Sztefanã Ramułtã, autorã Słownika języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Czej Černý szëkôł na Kaszëbach współrobiôrza, to Ramùłt jemù òdpowiedzôł: „Především nikoho takového neznám. Vědci mezi Kašuby nyní nejsou takřikajíc vůbec a lidé píšicí a literáti, také ne. Možná by se za Kašuby našel nějaký Polák v Západních Prusich bydlící, ale za prvé: zprávy Ti bude dávat z druhé ruky, a za druhé tyto zprávy budou tendenčně zabarvené. Bud’ si jistý tím, že první takovou korespondencí by začal důkaz (vůbec ne vědecký), že Kašubové jsou nejčastěji polské krve a že kašubština není nic jiného ne, „pokrouceny” polský dialekt...” Jak widzymë Ramùłt robił wëmówczi Pòlôchóm ë òskarżiwôł ò tendencjowi pòzdrzatk na kaszëbsczé sprawë. Z artikla mòżemë sã téż dowiedzec, że Ramùłt chcôł zamieszkac na Kaszëbach (Černý wspòminôł, że òn „snil dokonce o tom, že se usadí na Kašubech a bude tam pracovati o národním probuzení slovanské haluze, kterou tolik miloval”).

Dokôzë młodégò ùczałégò z Pradżi, bez wëzwëskanié czesczich gazétów ë nieznónëch dotądka kaszëbsczémù czëtińcowi lëstów Ramùłta (jaczi są w czesczich archiwach), baro wzbògacywają nają wiédzã na témã łączbë czeskò-kaszëbsczi.

D. Szëmikòwsczi

zôczątk